Lắm mâu thuẫn và hay hung hãn dễ mắc bệnh tim; nhẫn nhục thái quá – dễ
ngã bệnh ung thư; người tâm trạng hoảng loạn – mắc bệnh tự miễn dịch.
Thậm chí người ăn uống hợp lý, thực hành lối sống hoạt động tích cực
và né tránh các chất kích thích cũng không thể khoẻ mạnh – nếu thường
xuyên tiếp xúc với người hung hãn. Lòng hận thù là đặc điểm không chỉ
mang thiên hướng dễ ngã các bệnh tim-mạch mạnh, mà cả bệnh egzema và đau
dạ dày – các nhà khoa học Mỹ chuyên về lĩnh vực tâm lý học miễn dịch,
tức khoa học nghiên cứu mối liên quan giữa các nhân tố tâm lý học, xã
hội và hoạt động của hệ đề kháng và thần kinh khẳng định.
Tiến bộ y học làm cho ngày nay nguyên nhân chính dẫn đến tử vong
không còn là những bệnh do vi trùng hoặc virus gây ra, mà nhồi máu cơ
tim, tai biến não và các bệnh ung thư, tức những chứng bệnh mà trạng
thái tâm lý đóng vai trò đặc biệt lớn trong quá trình xuất hiện, tiến
triển và chữa trị.
|
Lắm mâu thuẫn và hay hung hãn dễ mắc bệnh tim
|
Ngay từ thời xưa, Hipocrates (460-370 trước công nguyên) – ông tổ y
học phương Tây đã nghiên cứu mối liên quan giữa phần hồn (tâm lý) và thể
xác (cơ thể). Những nghiên cứu hiện đại về mối quan hệ giữa hành vi ứng
xử của con người và trạng thái sức khỏe đã cho phép khẳng định, cá tính
dạng H với tính đặc thù có thiên hướng ganh đua, hiếu chiến và thiếu
kiên nhẫn. Người ta đã chứng minh rằng, cá tính dạng H là một trong
những nhân tố quan trọng xuất hiện nguy cơ mắc các bệnh tim.
Những nghiên cứu rất cụ thể cho phép xác định, nhân tố quan trọng tạo
điều kiện thuận lợi cho các bệnh hệ tim-mạch là lòng thù địch (cá tính
dạng H, từ Hostility tiếng Anh) – cách tiếp cận nhẫn tâm với con người
và thế giới, những phản ứng thù địch với đồng loại, quan niệm tiêu cực
về người khác và kỳ vọng vào những sự kiện tồi tệ. Có thể không khó nhận
ra những người có thái độ thù địch trong cuộc sống thường nhật: họ là
những người dễ cãi vã trong khi phải xếp hàng và sẵn sàng lao xe vào
người khác – một khi cho rằng, bản thân bị lấn đường. Hành vi ứng xử như
thế dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với trạng thái căng thẳng
tinh thần hoặc không khí không thân thiện.
Theo kết quả nghiên cứu của nhà khoa học Mỹ, GS Paul Williams (khoa
Tâm lý học, Đại học Utah), những người ứng xử như thế bị nguy cơ phát
bệnh mạch vành cao hơn 50-75% so với đồng loại đối chứng. Tiếc rằng thái
độ cực đoan thứ hai – nhẫn nhục thái quá cũng không phải phương thức
thích hợp cho sức khỏe. Sự nhẫn nhục thái quá, tức nỗ lực “nuốt” hận vào
trong, để tránh làm phiền lòng người khác – theo kết quả nghiên cứu của
GS Lydia Temoshoh (Đại học Y Maryland ở Baltimore) – là nhân tố quan
trọng gây ung thư. Những người sợ cãi vã và phiền toái có cá tính tự ức
chế. Họ né tránh những ý nghĩ và tình huống có thể dẫn đến mâu thuẫn và
những trải nghiệm tồi tệ. Tuy nhiên điều đó không thể làm cho những uất
ức xảy ra trong cuộc sống thường nhật bị dồn nén có thể tự biến mất. Ở
đối tượng nãy thường quan sát được tình trạng áp huyết dao động bất
thường (nhất là khi bị áp lực stress). Cũng theo công trình nghiên cứu
của GS Lydia Temoshoh, những người nhẫn nhục thái quá dễ bị hội chứng
rối loạn họat động của nhóm tế bào chính hệ đề kháng – natural killers.
Tính khí nóng nảy cũng làm hại sức khỏe
Nóng nảy không chỉ dẫn đến sự xuất hiện bệnh lý, mà còn tác động đến
tiến triển của bệnh. Như những nghiên cứu của GS Jeannette R. Ickovics
(Đại học Yale) cho thấy, thậm chí HIV cũng phát triển nhanh hơn ở những
bệnh nhân trải nghiệm nhiều cảm xúc tiêu cực mạnh so với người cùng cảnh
ngộ điềm tĩnh hơn. Sự lệ thuộc tương tự cũng nhận thấy trong trường hợp
các bệnh thận. Tình trạng thiếu minh mẫn, tức chậm nhận biết tình cảm,
thiếu óc trưởng tượng… cũng là mối đe dọa đối với sức khỏe. Thiếu năng
lực nhận biết cảm xúc sẽ cản trở khả năng giải tỏa căng thẳng. Những
người thiếu mẫn cảm có thiên hướng dễ mắc các bệnh đường hô hấp.
Những nghiên cứu của GS Katarzyna Schler (Đại học Warszawa, Ba Lan),
những người mắc bệnh hen suyễn cũng gặp khó khăn trong phân biệt và goi
tên cảm xúc. Nhà khoa học Ba Lan cũng chứng mính, nạn nhân thiếu máu tim
bị nghèo trí tưởng tượng; nạn nhân đau dạ dày – khó nhận biết trạng
thái tình cảm của bản thân. Bởi người kém minh mẫn thường bị tác động
của những thay đổi sinh lý học, nên cũng bị áp lực stress nhiều hơn vì
nỗ lực thường xuyên tìm kiếm nguyên nhân những trải nghiệm bệnh tật của
bản thân.
Tác động của stress
Những trục trặc trong công việc hoặc tình yêu không cho phép chúng ta
ngủ yên, trạng thái căng thẳng trước kỳ thi hoặc phỏng vấn xin việc làm
chúng ta nghẹt thở, ra mồ hôi trộm và khô miệng. Tuy nhiên chúng ta
không ý thức được rằng, chuyện gì xảy ra với những hormone hoặc các tế
bào hệ đề kháng của cơ thể trong những tình huống như vậy. Trong khi tác
động bị rối loạn bởi stress của những hợp chất ấy dẫn đến sự xuất hiện
không ít sự cố nghiêm trọng, thí dụ với bệnh tim thiếu máu hoặc các bệnh
ung thư.
Có hai hệ tham gia phản ứng stress: hệ đồng cảm thần kinh và hệ dưới
đồi-chân đồi-tuyến thượng thận, có tên là trục HPA. Hệ đồng cảm thân
kinh đảm trách cái gọi là phản ứng “chiến hoặc chạy trốn” – kích hoạt
tuyến thượng thận sản xuất adrenalin và noradrenalin. Những hormone này
phát huy tác dụng đẩy nhanh nhip tim và hô hấp, mở rộng khí quản. Nhiều
người nhanh chóng trải nghiệm: sự kích hoạt hệ đồng cảm thần kinh bằng
stress kìm hãm quá trình tiêu hóa – có thể cảm thấy qua những triệu
chứng: co thắt dạ dày, khó tiêu, đầy bụng, tiêu chảy.
Cá tính ung thư
Việc che đậy những cảm xúc tiêu cực, thụ động, cam chịu, nhẫn nhục,
chủ nghĩa phục tùng là một số đặc điểm của cá tính dạng C, gọi là cá
tính ung thư. Chuyên gia tâm lý, GS Hans Jurgen Eysenck khẳng định,
những thành phần cá tính dạng C có thiên hướng ung thư mạnh nhất chính
là cảm giác bất lực và thiên hướng từ bỏ cảm xúc.
Nhà nghiên cứu Đức, BS Joachim Baltrusch cũng khẳng định, thành phần
quan trọng trong sự phát triển của ung thư là dập tắt cảm xúc, nhất là
cảm xúc khó chịu. “Điều này tiếp theo dẫn đến sự sụp đổ tiềm năng đề
kháng, mất tự tin, cảm giác bất lực, thất vọng, bi quan và mất khát vọng
sống” – GS Nina Oginska-Bulik viết trong cuốn sách “Cá tính – stress và
sức khỏe”. Những nghiên cứu trên đàn chuột thí nghiệm cho thấy, cảm
giác bất lực thực sự làm gia tăng đáng kể số lượng thế bào ung thư.
Những nghiên cứu bắt đầu triển khai tại Crvence (Nam Tư cũ) và được
tiếp tục tại Heidelberg (Đức) cũng cho kết quả tương tự. Đặc điểm tính
cách của nhóm tình nguyện viên tham gia nghiên cứu được bản thân người
trong cuộc, một trong số người thân và nhà khoa học chỉ đạo nghiên cứu
xác định. Sau hơn mười năm người ta đã đi đến kết luận: dễ bị ung thư
nhất là những đối tượng có cảm giác đã bị nhiều mất mát, sống phụ thuộc
vào người khác, thỉnh thoảng có biểu hiện bất lực hoặc trầm cảm.
Cho dù trong chữa trị ung thư Tây y sử dụng ngày càng nhiều tiến bộ
di truyền học, song các nghiên cứu đều chỉ ra rằng, các nhân tố tâm lý
xã hội chịu trách nhiệm ở mức độ lớn về sự phát triển của căn bệnh này.
Những nghiên cứu được tiến hành trong những người là con nuôi, mà bố mẹ
nuôi bị bệnh ung thư trước 50 tuổi cho thấy, những đứa trẻ này bị đe dọa
ung thư cao hơn hẳn đồng loại đối chứng.”Trong trường hợp này, lý do
nguy cơ ung thư gia tăng không phải là gien di truyền, là sự nuôi dưỡng:
những đứa trẻ này đã tiếp nhận lối sống gia tăng nguy cơ ung thư. Không
thể phủ nhận sự tồn tại áp lực di truyền, song mang tính quyết định
thường là những nhân tố hành vi, thí dụ chế độ ăn uống trong gia đình.
Đây là thông tin tuyệt vời, bởi chúng ta tự quyết định lối sống và có
thể thay đổi bất cứ lúc nào” – GS Oginska-Bulik giải thích.
Giải pháp hữu hiệu
Sau hơn mười năm nghiên cứu về mối quan hệ giữa cá tính và sức khỏe,
GS Salvadore R. Maddi, chuyên gia tâm lý Đại học Harvard đã tạo ra giải
pháp “cứng rắn” (hardiness) hỗ trợ sức khỏe. Để né tránh bệnh tật, cần
quan tâm vào những gì chúng ta trải nghiệm, tổ chức một ngày, làm sao có
nhiều thời gian nhất dành cho những việc mang lại cảm giác thú vị và
quan tâm duy trì trạng thái cân bằng giữa lao động và nghỉ ngơi.
“Việc hàng ngày khơi dậy cảm xúc tích cực là thành phần quan trọng
của sức khỏe.Hãy làm những gì mang lại niềm vui” – GS Oginska-Bulik
khẳng định. Cảm giác tác động lên cuộc sống của bản thân cũng có lợi cho
sức khỏe – cho dù không kiểm soát được tất cả những gì diễn ra, chúng
ta vẫn có thể tác động lên thực tế: thế giới riêng tư của chúng ta có
hình hài thế nào.
Cách sống này không chỉ có tác dụng gia tăng cảm giác an toàn và bình
an, mà còn tạo động cơ để làm những việc có lợi cho sức khỏe: thường
xuyên hoạt động thể thao, thực hiện chế độ dinh dưỡng lành mạnh hoặc
thường xuyên xem phim hài. Tiếng cười thoải mái phát huy tác dụng giảm
thiểu áp huyết, cải thiện trí nhớ và gia tăng sức mạnh của hệ miễn dịch.
Trong giờ nghỉ giữa phim hài nên tập thiền; thời gian ngồi thiền là lúc
cơ thể gia tăng tiết xuất telomeraz, loại enzym sửa chữa các nhiễm sắc
thể, tức đảo ngược quá trình già nua và tử vongcủa tế bào. Thư giãn sâu
đạt được trong thời gian thiền là một trong những phương pháp tự cung
cấp “thần dược cải lão hoàn đồng” tốt nhất cho cơ thể – GS R. Maddi nhấn
mạnh.
19:48
Unknown
